KiesHerstel werkt samen met onze partnerkliniek in Kaapstad. Deze gids is voor partners, ouders, kinderen, broers, zussen en vrienden van iemand die drinkt, drugs of pillen gebruikt of gokt. Het is algemene informatie op basis van Nederlandse en Belgische bronnen, geen medisch advies.
Het korte antwoord
- Je kunt iemand niet dwingen te stoppen, maar je hebt wel invloed. Hoe je reageert op gebruik en op nuchter gedrag maakt verschil.
- Praat over wat je ziet, niet over wat je denkt. "Je was drie keer te laat op je werk" werkt beter dan "je bent verslaafd".
- Er is een methode voor naasten die bewezen helpt: CRAFT. Volgens Jellinek zocht 70% van de mensen van wie een naaste CRAFT volgde uiteindelijk hulp. Het Trimbos-instituut noemt twee derde.
- Zorg ook voor jezelf. Je hoeft er niet op te wachten dat je naaste hulp zoekt. Er is hulp voor jou, vaak gratis en anoniem.
- Bij gevaar wacht je niet. Bij een overdosis, bewusteloosheid, toevallen of geweld bel je 112.
Herken je dit?
Signalen zoals stemmingswisselingen, geldproblemen, ontwijkend gedrag, slecht slapen, minder interesse in werk, gezin of hobby's en een andere vriendenkring kunnen op problematisch gebruik wijzen. De Druglijn waarschuwt wel dat ze ook andere oorzaken kunnen hebben, zoals stress of een depressie. Zekerheid heb je zelden, en dat hoeft ook niet. Je mag je zorgen uitspreken over wat je ziet, of het nu om alcohol, drugs, pillen of gokken gaat.
Zo begin je het gesprek
Er is geen perfect moment, maar sommige momenten zijn slechter dan andere. Een paar tips uit de praktijk van De Druglijn, Samen Naast Verslaving en de CRAFT-methode:
- Kies een nuchter, rustig moment. Niet midden in een ruzie, niet als je naaste onder invloed is en niet als jij net boos bent.
- Begin bij jezelf. "Ik maak me zorgen om je" in plaats van "jij hebt een probleem".
- Noem concrete dingen die je hebt gezien. Over feiten kun je minder lang discussiëren dan over de vraag of iemand verslaafd is.
- Stel vragen en luister. "Hoe gaat het eigenlijk echt met je?" of "Heb je het gevoel dat je er nog grip op hebt?" geeft ruimte voor een eerlijk antwoord.
- Vermijd labels, verwijten en dreigementen. Woorden als "junk" of "alcoholist" en een ultimatum in de eerste zin zorgen er meestal voor dat iemand dichtklapt.
- Bied hulp aan, zonder te pushen. "Als je ooit met iemand wilt praten die er verstand van heeft, weet ik waar je terechtkunt." Zoek dat dan ook alvast uit.
- Verwacht geen doorbraak bij het eerste gesprek. Vaak zijn er meerdere gesprekken nodig. Elk rustig gesprek maakt de volgende stap makkelijker.
Wat helpt, en wat onbedoeld het gebruik in stand houdt
De CRAFT-methode (Community Reinforcement and Family Training) leert naasten om het gedrag dat ze willen zien te belonen, en het gebruik niet onbedoeld makkelijker te maken. In de praktijk betekent dat bijvoorbeeld:
| Wat helpt | Wat vaak averechts werkt |
|---|---|
| Aandacht en tijd geven als je naaste nuchter is, en samen leuke dingen doen | Alleen aandacht geven als het misgaat |
| Je naaste de gevolgen van gebruik zelf laten dragen, zoals zelf de werkgever bellen | Smoesjes verzinnen, schulden afbetalen, de rommel opruimen |
| Rustig en concreet benoemen wat je ziet, op een nuchter moment | Preken, schelden of discussiëren als iemand onder invloed is |
| Duidelijke grenzen stellen die je ook echt volhoudt | Dreigen met gevolgen die je niet uitvoert |
| Hulp aanbieden op een moment dat je naaste er zelf over begint of spijt heeft | Iemand ongevraagd aanmelden of overvallen met een afspraak |
Belangrijk: CRAFT is niet bedoeld voor situaties met huiselijk geweld of acuut gevaar. Dan gaat jouw veiligheid voor alles.
Een "interventie" met de hele familie?
In films zie je soms dat de hele familie iemand samen confronteert en een ultimatum stelt. Wie Jellinek vraagt om zo'n interventie te helpen organiseren, wordt gewezen op de CRAFT-methode: een op samenwerking gerichte manier van praten die de eigen redenen van je naaste om te veranderen versterkt, in een sfeer van acceptatie in plaats van confrontatie.
Grenzen stellen
Je mag duidelijk maken wat jij wel en niet aankunt. Bijvoorbeeld: "Ik wil er voor je zijn, maar als je onder invloed thuiskomt, praat ik die avond niet met je." Of: "Ik leen je geen geld meer." Een grens werkt alleen als je hem ook uitvoert, dus begin met grenzen die je echt kunt volhouden. Grenzen stellen is geen straf. Het beschermt jou, en het laat je naaste de gevolgen van gebruik voelen.
Als je naaste wil stoppen: niet in één keer alleen
Wil je naaste stoppen? Goed nieuws, maar let op: lichamelijke ontwenning van alcohol, benzodiazepines (slaap- en kalmeringsmiddelen) en GHB kan gevaarlijk zijn, met risico op toevallen of een delier. Laat iemand daar nooit zonder medische begeleiding mee stoppen. De huisarts is de eerste stap, ook voor een verwijzing naar de verslavingszorg. Is er een wachtlijst, lees dan wachtlijst verslavingszorg: wat kun je doen?.
Hulp voor jou als naaste
In Nederland
- Alcohol- en Drugs Infolijn van het Trimbos-instituut: 0900-1995 (ma-vr 9:00-17:00, 10 cent per minuut). Ook voor naasten.
- Jellinek Advieslijn: 088 505 1220 (werkdagen 13:00-17:00). Jellinek geeft CRAFT gratis in Amsterdam en Hilversum, voor naasten van iemand van 23 jaar of ouder die nog niet in behandeling is.
- Zelfhulp Naasten (zelfhulpnaasten.nl): gratis en anonieme online zelfhulp van Jellinek op basis van CRAFT, met een forum voor lotgenoten.
- CRAFT bij een verslavingszorginstelling in je regio. Ook andere instellingen, zoals IrisZorg, bieden CRAFT-trainingen voor naasten aan, vaak zonder verwijzing van de huisarts. Vraag het na bij de instelling bij jou in de buurt.
- Al-Anon Familie Groepen (al-anon.nl): gratis, anonieme groepen voor familie en vrienden van mensen met een drankprobleem, op locatie en online.
In België
- De Druglijn: 078 15 10 20 (ma-vr 10:00-20:00), ook via chat en mail. Anoniem advies voor partners, ouders, kinderen en vrienden van iemand die drinkt, drugs of pillen gebruikt of gokt.
- Al-Anon Vlaanderen (al-anon.be): familiegroepen voor naasten van mensen met een drankprobleem.
- Je huisarts kent het aanbod in je regio, ook voor naasten.
Acuut gevaar? Bel 112. Denk jij of je naaste aan zelfdoding? In Nederland: 113 of gratis 0800-0113, dag en nacht. In België: de Zelfmoordlijn 1813.
Als een opname de volgende stap is
Soms is een behandeling met opname nodig, en is de wachtlijst in Nederland of België lang. Onze partnerkliniek in Kaapstad heeft geen wachtlijst. Een paar dingen die voor naasten goed zijn om te weten:
- Je mag als naaste eerst zelf contact opnemen. Het opnameteam vertelt je vrijblijvend hoe een opname werkt, zodat jij weet wat je je naaste kunt aanbieden. Een opname is vrijwillig: je naaste moet zelf instemmen. De kliniek neemt alleen volwassenen (18+) op.
- Detox in de kliniek zelf, voor alle middelen. Worden ontwenningsverschijnselen acuut of lopen ze op, dan verwijzen de artsen door naar het ziekenhuis. Geregistreerde verpleegkundigen zijn 24/7 aanwezig, en twee artsen zijn 24 uur per dag oproepbaar.
- Het gezin doet mee. Lees familietherapie bij verslaving over hoe je ook vanuit Nederland of België betrokken blijft.
- Vergoeding vanuit Nederland. Je zorgverzekeraar kan zowel het programma als de detox vergoeden, na goedkeuring van de verzekeraar. De kliniek vraagt die machtiging namens de patiënt aan, accepteert wat de verzekeraar betaalt en vraagt geen bijbetaling of verschil. Alleen het wettelijke eigen risico kan de verzekeraar in rekening brengen. Zie afkickkliniek in het buitenland vergoed. Vanuit België betaal je privé; lees afkickkliniek in het buitenland vanuit België.
- Vliegveld inbegrepen. Ophalen van en terugbrengen naar het vliegveld is inbegrepen, voor de patiënt en voor familie die komt brengen, bezoeken of halen. Zie naar een afkickkliniek in Kaapstad reizen.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn partner of kind dwingen om naar een afkickkliniek te gaan?
Nee. Een opname in een kliniek zoals onze partnerkliniek is vrijwillig. Alleen in uitzonderlijke situaties met ernstig gevaar kan in Nederland of België verplichte zorg worden opgelegd, en dat loopt via een wettelijke procedure met artsen en een rechter, niet via familie. Je kunt wel veel doen om de kans te vergroten dat je naaste zelf voor hulp kiest.
Mijn naaste ontkent dat er een probleem is. Wat nu?
Dat is heel gewoon. Ga niet in discussie over het woord "verslaafd", maar praat over concrete gevolgen die je ziet. Zoek ondertussen hulp voor jezelf, bijvoorbeeld via CRAFT of Al-Anon. Dat helpt jou, en vergroot de kans dat je naaste later wel openstaat voor hulp.
Moet ik wachten tot mijn naaste "de bodem raakt"?
Nee, daar hoef je niet op te wachten. CRAFT is juist bedoeld voor naasten van iemand die nog niet in behandeling is, en volgens Jellinek zocht 70% van die mensen uiteindelijk hulp.
Krijg ik informatie over de behandeling als mijn naaste is opgenomen?
Alleen met toestemming van je naaste. Dat geldt in Nederland en België, en ook bij onze partnerkliniek in Zuid-Afrika, waar naast de Zuid-Afrikaanse privacywet (POPIA) voor Europese patiënten ook de AVG (GDPR) meeweegt.
Is er hulp voor kinderen van ouders met een verslaving?
Ja. Bij Al-Anon zijn er groepen voor volwassen kinderen van alcoholisten, en verslavingszorginstellingen hebben vaak aanbod voor kinderen en jongeren. Vraag het na bij de Infolijn, De Druglijn of je huisarts.
Neem vrijblijvend contact op, of stuur ons een WhatsApp op +27 84 775 8623.
Bronnen
- Jellinek, Individuele gesprekken (CRAFT) en Kan Jellinek helpen bij het organiseren van een interventie?: jellinek.nl
- Trimbos-instituut, Expertisecentrum Alcohol, Hulpaanbod voor naasten: trimbos.nl
- Naast Verslaving, Online hulp (Zelfhulp Naasten): naastverslaving.nl, zelfhulpnaasten.nl
- IrisZorg, Training voor naasten (CRAFT): iriszorg.nl
- Al-Anon Familie Groepen Nederland: al-anon.nl
- De Druglijn, Veelgestelde vragen van partners, familie en vrienden en Kan je zien of iemand drugs gebruikt heeft?: druglijn.be
- Samen Naast Verslaving, Wat als je vermoedt dat iemand verslaafd is?: samennaastverslaving.be
Deze pagina is algemene informatie, geen medisch advies. Twijfel je over je eigen veiligheid of die van je naaste, neem dan contact op met je huisarts, of bel 112 bij acuut gevaar.